Stadsdeelbijeenkomst Amsterdam-Noord

‘Maak psychische problemen van ouders bespreekbaar’

“Als een ouder psychische problemen heeft of als er stress is in een gezin, dan heeft dat ongelooflijk veel uitwerking op de ontwikkeling van het kind.” Aan het woord is jeugdarts Maatschappij en Gezondheid Marit Recourt. Zij leidt de netwerkbijeenkomst Gezonde en Kansrijke Start van GGD Amsterdam inhoudelijk in, in het Zonnehuis in Amsterdam Noord. Thema van de bijeenkomst is kinderen van ouders met psychische problemen (KOPP).

Elk stadsdeel heeft zijn eigen problemen als het gaat om de ‘eerste 1000 dagen’, vertelt Daniëlle Kretz, programmamanager Gezonde en Kansrijke Start bij de start van de bijeenkomst. “In Amsterdam-Noord werd tijdens een bijeenkomst in 2022 bestaanszekerheid en armoede als grootste probleem genoemd. Hier in Noord zijn er nu plannen om mensen schulden sneller af te laten lossen. Het experiment start met de doelgroep ‘zwangeren’. Dat is perfect, want als je stress hebt van schulden, dan is dat erg. Maar als je dan ook nog zwanger bent, is dat drie keer zo erg.”

Uit de praktijk

Dit jaar staat psychische problematiek bij ouders centraal tijdens de netwerkbijeenkomst. Jeugdarts Recourt, aanjager van de Stadsdeelcoalitie Gezonde en Kansrijke Start in Amsterdam-Noord, haalt een praktijkvoorbeeld aan: een gezin met twee kinderen, één van vier jaar en één van een half jaar oud. De moeder werkt fulltime, de vader is depressief. Hij heeft een trauma en was niet in staat om voor het oudste kind te zorgen. “Voor dit gezin was het belangrijk dat het kind naar de kinderopvang ging. Maar als een van de ouders thuis is, dan krijgen ze geen tegemoetkoming kinderopvangtoeslag. Dat kan alleen met een sociaal medische indicatie.” De jeugdarts zorgde voor die sociaal medische indicatie voor het oudste kind. Dat gaat naar de kinderopvang en daarna naar de voorschool. Maar op het moment dat het naar basisschool gaat is het nog niet zindelijk, kan het niet fietsen en bezoekt het een logopedist. Recourt: “De vader zegt: ik heb niet de energie om dingen te ondernemen. Die psychische problematiek van vader heeft zoveel invloed op de kansen van het kind. En dan is er net een baby bijgekomen. Je wilt niet dat het dezelfde weg gaat bewandelen als het oudere kind. De vraag is hoe we ouders en kinderen in dit soort situaties beter en eerder kunnen helpen?”

‘Die psychische problematiek van vader heeft zoveel invloed op de kansen van het kind’

Stokkende processen

Na de introductie gaan de ongeveer tachtig deelnemers – verloskundigen, verpleegkundigen, buurtwerkers, medewerkers uit de GGZ en sociale opvang, beleidsmakers, artsen, onderzoekers en andere lokale welzijns- en zorginstellingen met elkaar in gesprek over samenwerking en acties die deelnemers zelf kunnen ondernemen. Vroegsignalering is er een van. De verloskundige die al voor de bevalling bij de aankomende ouders thuis komt en hoort dat er psychische problematiek is, kan met die informatie aan de slag. “Hoe eerder je erbij bent, hoe meer dat het kind kan helpen.”
Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat processen stokken als er echt psychiatrische hulp nodig is. Want dan moet de huisarts verwijzen en krijg je te maken met wachtlijsten. “Intussen groeit het kind dan op in een gezin waar je het ook hebt over het welzijn van een ouder.”

Sociale kaart

De geanimeerde gesprekken aan tafels vol professionals met diverse achtergrond leiden vooral tot onderling begrip, afspraken met elkaar en nieuwe inzichten. Ze komen met een aantal suggesties om tot betere samenwerking te komen. Elkaar leren kennen is de basis: samen koffie drinken, folders uitwisselen, van elkaar weten wie wat kan op welk moment. De totstandkoming van een sociale kaart voor Amsterdam-Noord wordt daarbij vaak genoemd, zodat activiteiten, ondersteuning en zorg in de eerste 1000 dagen zichtbaar zijn voor professionals en burgers. Vanuit Amsterdam UMC komt het aanbod om studenten in te zetten om die sociale kaart te maken.

Intergenerationele problemen

Dan zijn er ook de heel praktische tips, zoals de jeugdverpleegkundige die in elk kennismakingsgesprek met ouders de vraag stelt: Hoe was jullie jeugd? “Zo maak je intergenerationele problemen, ook psychische, bij het opvoeden bespreekbaar. Ouders staan in het eerste jaar heel open voor advies van buitenaf. Dan kan je veel bereiken.”
Een verloskundige pleit ervoor om het Ouder- en Kindteam toekomstige ouders tijdens de zwangerschap thuis te bezoeken. “Dat zou voor alle zwangeren een aanwinst zijn.”

Om de verbinding te houden komt op elke tafel een babypop te staan, waar elke groep tot de Week van de Gezonde Kansrijke Start november samen verantwoordelijk voor is. Zo blijven ze met elkaar in contact en worden ze herinnerd aan de afspraken. Eén tafel heeft direct al een naam voor de pop: Samuel. Een verbastering van ‘Samen wel’. Met die samenwerking gaat het wel goed komen.

Reacties

Tamar Nelson, eerstelijns verloskundige bij Verloskundige Aan ’t IJ:

‘Contact is enorm aan het groeien’

‘Veel problemen in de eerste duizend dagen zijn in Amsterdam-Noord intergenerationeel van aard. Te vaak worden hulp en expertise pas ingezet als een specifiek probleem speelt, terwijl je veel kunt ondervangen door te anticiperen. Daar zouden we de eerste duizend dagen mee moeten beginnen.
Als verloskundige bouw je heel snel een vertrouwensband op die best diep is. We zijn de ingang van mensen naar de wereld achter het krijgen van een kind. Die mensen zijn bereid om te vertellen wie ze zijn en wat ze nodig hebben. Doordat we ook bij mensen thuiskomen kunnen we een rol spelen in vroegsignalering.
We werken nog te veel vanuit de eigen professie. Terwijl we de uitdagingen samen moeten aanpakken. Het is tof om hier te zien dat veel mensen daar tegenaan lopen en willen veranderen. Het contact tussen professionals is enorm aan het groeien.’

Rea Abermann, coach bij Eigen Plan:

‘Vergeet het netwerk niet’

“Eigen Plan biedt onafhankelijke ondersteuning bij een familiegroepsplan en is beschikbaar voor alle Amsterdammers. We brengen in kaart wat er nodig is om de situatie van een cliënt te verbeteren. Samen met mensen uit de eigen kring wordt er een eigen plan gemaakt met zowel steun van het netwerk als eventuele professionele hulp. Zo weet iedereen bij ‘de eerste 1000 dagen’ dat er hulp is en waar die te vinden is. Juist in die eerste 1000 dagen is het belangrijk dat alle betrokken partijen samenwerken en de hoofdpersoon de eigen regie behoudt met steun van het netwerk.
Ik merk dat er geworsteld wordt met hoe wij – professionals – elkaar beter kunnen vinden. Samenwerking tussen alle partijen in het medisch en sociaal domein is heel gewenst. Maar vergeet vooral het netwerk van de hoofdpersoon niet. Mensen uit het netwerk blijven betrokken, ook na 1000 dagen”.

Colofon

Deze website is gemaakt in opdracht van GGD Amsterdam.

Teksten: Karlijn Broekhuizen, Marijn Kramp en Robin Ouwerkerk
Eindredactie: Karlijn Broekhuizen
Fotografie: Sanne Couprie
Vormgeving en techniek: Lisanne Gottenbos