Stadsdeelbijeenkomst Zuidoost

‘Hulp aan zwangere vrouwen zonder papieren is altijd veelomvattend’

Zorg voor ongedocumenteerde zwangere vrouwen verkeert in een ingewikkelde patstelling, zegt GGD-jeugdarts Marit Recourt. “Alle zorg centraliseren is het beste, maar om illegaliteit niet te stimuleren gebeurt dat niet. Dus zitten hulpverleners vaak in een situatie waarin ze niet weten wie ze moet bellen.” Om die impasse te doorbreken komen zorg- en hulpverleners uit Amsterdam Zuidoost in het kader van het Programma Gezonde en Kansrijke Start op 28 juni bij elkaar in cultureel centrum NoLIMIT. Want als zij elkaar wel kennen, kunnen ze hun cliënten verder helpen.

Het thema van de bijeenkomst in Zuidoost is de zorg tijdens de eerste 1000 dagen van een kindje van een vrouw zonder verblijfspapieren. Veel aanwezige hulp- en zorgverleners hebben met deze groep vrouwen te maken. Het ene verhaal is nog schrijnender dan het andere. “Je wilt altijd meer doen dan je kan, maar uiteindelijk ga je daar zelf aan onderdoor”, vertelt een kraamverzorgster.

Joyce Aboagye van Joy Kraamzorg voor multiculturele kraamzorg, kan daarover meepraten. Zij hielp een vrouw die in een kleine kamer leefde van een man die de hoogzwangere vrouw sloeg en misbruikte. Pas twee weken voor de bevalling kwam de kraamzorg in contact met haar. “Dan moet je in een hoog tempo alles gaan regelen, want er is helemaal niks. Geen veiligheid, geen onderkomen, geen spullen, niks.” Het belangrijkste is dan de huisvesting, nomaliter geen taak voor de kraamverzorgster.

‘Doorverwijzen werkt vaak niet. Maar als je nauw samenwerkt, lukt dat vaak wel en kun je mensen wel helpen’

Vertrouwen winnen

Hulp aan ongedocumenteerde zwangere vrouwen is altijd veelomvattend, is haar ervaring. “Ze hebben geen veilig onderkomen, geen geld, geen netwerk, geen hulp. En vaak is er iemand die misbruik van hun kwetsbare situatie maakt. Angst voor die persoon, dat ze mishandeld worden en/of worden aangegeven bij de overheid, is vaak een reden dat ze zorg mijden.”

Vertrouwen winnen van deze vrouwen is een volgende, vaak tijdrovende, stap. Ze zijn bang voor instanties. Bang dat informatieverstrekking lijdt tot uitzetting. De politie is vaak goed op de hoogte van informele organisaties die ongedocumenteerden kunnen helpen, maar de vrouwen zijn over het algemeen als de dood voor de politie, vertelt een verloskundige. Dat soort vertrouwenskwesties overbruggen kost tijd. “Maar het is wel de moeite waard, want de politie is een goede partner om te betrekken”, weet een zorgverlener uit ervaring.

Acties en initiatieven

Er passeren aan de gesprekstafels meer instanties die kunnen helpen, zoals het medisch maatschappelijk werk. Een vrijwilliger van de kerkelijke organisatie Stap Verder is betrokken bij de oprichting van een netwerk rondom ongedocumenteerden. Ze zijn nu vijf keer bij elkaar geweest en met resultaat. “Doorverwijzen werkt vaak niet. Maar als je nauw samenwerkt, lukt dat vaak wel en kun je mensen wel helpen.”

Een ander goed initiatief is de Centering Zorg rondom het ouderschap, vertelt Liesbeth van Boxtel, teamleider Ouder- en Kindteams. “We geven sinds kort consultaties in groepsvorm en dat gaat verrassend goed. We zijn begonnen rondom de zwangerschap en blijven nu met deze groepen bijeenkomen om ouderschapskwesties te bespreken. Op die manier helpen de vrouwen elkaar ook.”

‘Ongedocumenteerden hebben geen veilig onderkomen, geen geld, geen netwerk, geen hulp. En vaak is er iemand die misbruik van hun kwetsbare situatie maakt’

Kraamhotel en sociale kaart

Een kraamhotel is een andere actie die zeer wordt toegejuicht door de hulpverleners. Een aantal deelnemers is recentelijke begonnen met een verkenning of er een kraamhotel voor ongedocumenteerde vrouwen kan komen. Zodat ze een veilige plek hebben om te bevallen en de kraamdagen door te brengen.

Ten slotte maakt een medewerkster van het Rode Kruis iedereen blij met de mededeling dat het Rode Kruis een sociale kaart heeft waarin alle formele en informele hulp- en zorginstanties rondom ongedocumenteerden zijn opgenomen. Daarnaast hebben ze een whatsapp helpdesk met zo’n tweeduizend bezoekers per maand. Help for undocumented people (redcross.nl).

Goed netwerk nodig

Veel deelnemers veren op bij die informatie, want een overzicht krijgen in wie wat kan doen, stond op veel actielijstjes, want wordt zeer gemist. Als je rondom een bevalling snel moet improviseren heb je echt een goed netwerk nodig, weet een verloskundige. “Dit soort bijeenkomsten waarin we dit soort informatie uitwisselen en elkaar leren kennen zijn goud waard als je ieder kind een gezonde en kansrijke start gunt.”

De babypop die op elke tafel zit, gaat hen daarbij helpen, vertelt gespreksleider Jamie Tio. De bedoeling is dat de pop meegaat op bezoek en vóór de volgende bijeenkomst in november, bij iedereen die aan tafel zit is langs geweest. Dat wordt zeer gewaardeerd. Een hulpverleenster kan niet wachten om met de pop op pad te gaan. “Voor mij is dit een hele leuke stok achter de deur om ervoor te zorgen dat ik echt tijd maak voor uitbreiding van mijn netwerk. Want zoals waarschijnlijk voor iedereen hier geldt: ik word vanwege de hoge werkdruk gemakkelijk opgeslokt door mijn werk.”

Reacties

Mike Cijntje, Stichting Veni Cultura:

‘Plannen moeten ook echt uitgevoerd worden’

“Veni Cultura betekent ’komt alle culturen tezamen’. En dat is precies waar wij voor staan. We proberen iedereen die hulp nodig heeft te helpen. Dus ook ongedocumenteerden. Wij promoten geen illegaal verblijf, maar we helpen mensen die er al zijn. Omdat wij drempelloos zijn staan we dicht bij deze mensen. Wij ondersteunen ze; als ze willen ook met terugkeer naar het land van herkomst. Dat valt niet mee want 99 procent is hier niet op avontuur, maar aan het overleven. Het is een zwaar bestaan. Tegenwoordig wil de gemeente dat er weer een beetje naar deze groep wordt omgekeken. Maar dat is kijken met een wazig oog. Er zijn veel plannen die plannen blijven, terwijl ze uitgevoerd moeten worden. Daarom ben ik naar deze bijeenkomst gekomen. We moeten deze groep daadwerkelijk helpen. Door beter samen te werken, elkaar te kennen en te weten wat de ander doet.”

Corinne van Montfoort, kraamverzorgster ACK Zorgmaat De Baker Kraam&Co:

‘Ik leg altijd uit dat wij beroepsgeheim hebben’

“Als het even kan schuif ik bij dit soort bijeenkomsten aan. Ik kom altijd weer nieuwe organisaties tegen die mijn cliënten kunnen helpen. Het liefste ontvang ik al van tevoren een deelnemerslijst. Dan kan ik doelgericht bepaalde organisaties opzoeken. Je moet van elkaars bestaan weten om goede zorg te kunnen verlenen. Laatst was ik als kraamverzorgster bij een stel waarvan de man al 22 jaar illegaal in Nederland verblijft. Zijn vrouw is zes jaar geleden hiernaartoe gekomen en nu hebben ze hun eerste kindje gekregen. Ze hebben hun weg gevonden, maar ze leven altijd in angst dat ze aangehouden worden. Ze zullen nooit door rood lopen, of zwartrijden. Ze zijn altijd alert. Die angst speelt ook rondom de zorg voor hun kindje. De hielprik geven bijvoorbeeld, dat gaat niet vanzelf. Ik leg dan altijd uit dat wij beroepsgeheim hebben. Dat ik als kraamverzorgster een eed heb afgelegd en dat ik niks mag vertellen over mijn cliënten. Zo win je langzaam vertrouwen en kun je moeder en kind de zorg geven die ze nodig hebben.”

Colofon

Deze website is gemaakt in opdracht van GGD Amsterdam.

Teksten: Karlijn Broekhuizen, Marijn Kramp en Robin Ouwerkerk
Eindredactie: Karlijn Broekhuizen
Fotografie: Sanne Couprie
Vormgeving en techniek: Lisanne Gottenbos