Ga terug

Hitteadaptatie gaat over gebied, gebouw en gezondheid

De aanpak van hitteadaptatie gaat vaak over meer dan alleen hitteadaptatie. Dat klinkt misschien gek, maar dat komt doordat hittestress diverse domeinen overstijgt: gebied, gebouw en gezondheid. Er is samenwerking vereist tussen partijen die elkaar normaal gesproken niet altijd treffen. Leer elkaar en vooral elkaars agenda kennen. En ga van daaruit op zoek naar de raakvlakken in beleid. Door koppelingen te leggen versterk je elkaar en wordt de aanpak van hitteadaptatie geen extra opgave. Het gaat namelijk vanzelf over een groene, gezonde leefomgeving en de mogelijkheden van de energietransitie. Op diverse vlakken kan sprake zijn van win-win.

Klimaatadaptatie richtte zich lange tijd voornamelijk op de dreigende stijging van de zeespiegel en overstromingen. Het hittevraagstuk kwam weliswaar aan bod in de Nationale Adaptatiestrategie (NAS), maar was – en is – nog steeds een onderbelicht klimaatrisico. Klimaatverbond Nederland is in 2014 in dat gat gesprongen. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving was hitte in 2015, en nog steeds, één van de gevaarlijkste klimaatrisico’s. Het bestaande nationale hitteplan is een belangrijk instrument om de hitterisico’s voor het voetlicht te brengen, maar is onvoldoende toereikend om de meest kwetsbare doelgroepen te bereiken; vooral de eenzame ouderen en dak- en thuislozen. Hitteadaptatie begint wat ons betreft bij het beschermen van mensen.

Van nationaal naar lokaal

Veel van de maatregelen die in beeld zijn tegen hittestress, zijn nog niet uitgevoerd. Tegelijkertijd bestaat er wel elke zomer in toenemende mate kans op hittegolven. Daarom is een lokaal hitteplan gericht op de bescherming van kwetsbare mensen een belangrijke stap. Er is een groeiende groep ouderen die vereenzaamt. Zij wonen langer thuis dan voorheen, waardoor er niemand eindverantwoordelijk is voor hun zorg. Berichten over een hittegolf en de maatregelen die je kunt treffen om jezelf te beschermen, pikken zij al dan niet op via de media. Die boodschap is minder sterk dan dat iemand hen één-op-één wijst op het belang van voldoende drinken en koelen. Om te achterhalen waar zich de mensen bevinden die het meeste risico lopen, kun je een hittestresskaart en de door de RIVM in beeld gebrachte vereenzaming op lokaal niveau over elkaar heen leggen. Met een actieve benadering van deze mensen door zorginstanties of via een netwerk van buren snijdt het mes aan twee kanten: ze komen de hittegolf beter door én zijn minder eenzaam.

3G

Naast de lokale hitteplannen voor gezondheid zijn er ook maatregelen te nemen in de woning (gebouw) en de buitenruimte (gebied). Met betrekking tot ‘gebied’ heeft de Hogeschool van Amsterdam in 2020 het onderzoek Hittebestendige Stad uitgevoerd. Hierin wordt geadviseerd om voor alle inwoners een aangename, koele verblijfsplek te realiseren op maximaal 300 meter afstand van hun woning. Bovendien moeten de looproutes daarnaartoe zich voor 30-40 procent in de schaduw bevinden. Daarnaast wordt ook gepleit voor meer groenvoorzieningen in een stad. Wat betreft ‘gebouw’ worden inmiddels temperatuurnormen gehanteerd bij nieuwbouw. Bij bestaande bouw is dat lastiger. Hiervoor is Klimaatverbond een samenwerking begonnen met de Groene Huisvesters. Samen hebben we de hittegroep opgericht met 20 woningcorporaties. Daar wordt de koppeling met de energietransitie gezien, want isolatie van woningen is een belangrijke maatregel tegen de kou in de winter, maar ’s zomers blijkt de hitte vaak flink op te lopen in de woning.

Hitteregisseur
Een gemeentelijke hitteregisseur kan deze drie domeinen (gebied, gebouw en gezondheid), agenda’s en afwegingen aan elkaar knopen. Een struikelblok kan zijn dat de partners waarmee hij/zij moet samenwerken al zoveel opgaven hebben, dat hitteadaptatie voor hen geen prioriteit heeft. Om toch vooruitgang te boeken kan het helpen om op zoek te gaan naar gedeelde agenda’s, raakvlakken in beleid. Zoals gezegd omvat hitteadaptatie diverse domeinen, dus de aanpak van de ene doelstelling kan de andere versterken. Zo kun je vanuit de aanpak van hitteadaptatie ook werken aan gezondheidsdoelen, taakstellingen op het gebied van duurzaamheid en vergroening van de leefomgeving.

Samenvattend:

  • Zorg ervoor dat lokaal de risico’s van een hittegolf scherp in beeld zijn. Waar bevinden zich de meest kwetsbare doelgroepen?
  • Ga op zoek naar de partners in de drie domeinen die je nodig hebt. Denk aan GGD, ouderenzorg, eerstelijnszorg, dak- en thuislozenopvang, woningcorporaties, stadsontwikkeling, groenbeheer en partijen die bezig zijn met de energietransitie.
  • Leer niet alleen elkaar, maar ook elkaars agenda kennen. Bespreek elkaars programma’s en prioriteiten, de hitterisico’s die aan doelstellingen zijn verbonden en zoek naar gezamenlijke oplossingen.
  • Stel een hitteregisseur aan die vanuit deze gezamenlijke opgave kan komen tot een echte integrale aanpak en een gedeeld programma. Dat is wel zo efficiënt.

Contact

Meer weten of vragen naar aanleiding van dit magazine? Laat het ons weten:
communicatie@klimaatverbond.nl

U kunt ook lid worden van Klimaatverbond Nederland. Nog geen lid? Vraag hier meer informatie op.
Blijf op de hoogte en toer met ons mee via de volgende kanalen: