‘Waarom komen we pas in actie als jongeren al dakloos zijn?’

Pleun is belangenbehartiger jongeren bij Straat Consulaat, een organisatie die opkomt voor de belangen van dakloze mensen. Samen met jongeren die zelf dakloos zijn geweest probeert zij de situatie voor andere jongeren te veranderen.

‘Als het moet, zwem ik tegen de stroom in.’

‘Jongeren met een instabiele thuissituatie zijn net kinderen die in een rivier vallen. Je kunt stroomafwaarts staan om ze uit het water te halen. Maar ik kijk liever stroomopwaarts om ze eerder op te vangen.’

Breder dan slapen op straat

“Dakloosheid is veel breder dan slapen op straat. Slechts 10% van het totale aantal dakloze mensen slaapt buiten en 20% in de opvang. Het grootste deel verblijft bijvoorbeeld bij vrienden of kennissen, in een auto, kelderbox of caravan. Door het stigma op dakloosheid zien veel mensen zichzelf niet als dakloos en wachten ze vaak lang met hulp vragen.”

Waarom zagen we dit niet eerder?

“Hoe meer jongeren ik in de afgelopen jaren voor mijn werk als belangenbehartiger sprak, hoe meer mij iets opviel. Bij bijna al deze jongeren waren er in hun basis- of middelbareschooltijd thuis al problemen. Ze zeiden: ‘Ik werd niet gezien’ of: ‘Ik wist niet waar ik terechtkon’. Sommigen hielden zich stil, omdat ze niemand tot last wilden zijn. Toen dacht ik: ‘Waarom komen we pas in actie als jongeren al dakloos zijn?’ Er gaat veel geld naar opvang, traumabehandeling, hulp bij schulden, noem maar op. We zouden veel meer aan de voorkant moeten doen.”

Dakloosheid voorkomen

“Vier jaar geleden verscheen het Nationaal Actieplan Dakloosheid, met de ambitie om dakloosheid in 2030 uit te bannen. Den Haag vertaalde die ambitie naar een lokaal actieplan. Ik ben dat plan gaan analyseren. Toen zag ik dat nog steeds zo’n 80 tot 90% van de maatregelen gericht was op mensen die al dakloos zijn. We willen dakloosheid voorkomen, maar zijn in de praktijk vooral bezig problemen achteraf op te lossen. Ik ben gaan zoeken: hoe kan het wél aan de voorkant? Toen stuitte ik op ‘Upstream’.”

Stroomopwaarts kijken

“Upstream is ontstaan in Australië en wordt inmiddels ook in andere landen toegepast. De naam zegt precies waar het om gaat. Zie jongeren met een instabiele thuissituatie als kinderen die in een rivier vallen. Je kunt stroomafwaarts blijven staan om ze uit het water te halen. Maar je kunt ook stroomopwaarts kijken of je ze eerder kunt opvangen en de oorzaak kunt aanpakken. Dat is wat we willen: op school al signaleren wanneer er problemen zijn en snel passende ondersteuning bieden. En als het moet, zwem ik dan tegen de stroom in.”

Upstream als pilot

“Ik heb twee jaar bij de gemeente gelobbyd. Ik kon het woord Upstream bijna niet meer horen. Via via kwam ik in contact met Marja Pelzer Vooijs, programmamanager van Schuldenlab070. Zij kende Upstream al en ze zag in dat de aanpak ook schulden kan voorkomen. Schuldenlab070 heeft ervoor gezorgd dat we de pilot kunnen doen. Dat was een kantelpunt.”

Uitnodiging voor een gesprek

“We starten in het najaar met negen derdeklassen op een middelbare school in Den Haag. Een sociaal werker en een ervaringsdeskundige zijn aanwezig op school, geven workshops over mentale gezondheid en worden een bekend gezicht voor de leerlingen. Zo bouwen ze vertrouwen op. Daarna vullen leerlingen een korte vragenlijst in, gericht op onder andere de thuissituatie. Personen die een verhoogd risico lopen op dakloosheid, krijgen een uitnodiging voor een één-op-één-gesprek met de vertrouwde Upstream-medewerkers: wat speelt er en wat heb jij nodig? Upstream zorgt ervoor dat jongeren die nog nooit in beeld waren bij hulpverlening of school, wél in beeld komen.”

Naar een preventienetwerk

“De opvolging is misschien wel het belangrijkste. Het kan zijn dat een leerling alleen behoefte heeft aan gesprekken met een Upstream-medewerker. Maar het kan ook zijn dat er meer ondersteuning nodig is. Dan komt het netwerk van Upstream om de hoek: Upstream-medewerkers kunnen snel schakelen met partners, zoals de gemeente, jeugdhulp, GGZ en woningcorporaties. Natuurlijk is het spannend om zoiets nieuws te gaan doen. Maar ik voel heel sterk: dit is de kant die we op moeten.”

Ruimte hebben voor een ander

“Zelf kom ik uit een andere wereld. Ik werkte vroeger bij een commercieel communicatiebureau voor grote bedrijven. In het begin vond ik dat geweldig. Maar op een gegeven moment dacht ik: ‘Waarom zou ik al mijn tijd besteden aan rijke bedrijven?’ Ik wil me inzetten voor mensen die niet gehoord of gezien worden in de samenleving. Zelf heb ik het van jongs af aan goed gehad. Juist als je die ruimte hebt, vind ik dat je er ook voor een ander kunt zijn. Met Upstream kunnen we voorkomen dat jongeren eerst afdrijven, voordat iemand een hand naar ze uitsteekt.”