‘Mentale weerbaarheid is niet iets voor erbij’

Onderwijs Onderweg onderzoekt of mentale weerbaarheid een plek kan krijgen als bijscholingsmodule. Dit doen we omdat dit thema naar voren kwam tijdens het ophalen van de vraag vanuit de beroepspraktijk voor het project Manschap. De behoeften worden verder in kaart gebracht door in gesprek te gaan met betrokkenen uit diezelfde beroepspraktijk. Begin dit jaar vonden daarom verspreid door het land diverse sessies plaats. Een terugblik.

Jimmy Kruize, coördinator Team Collegiale Ondersteuning Veiligheidsregio Groningen, en Judith Wietsma, aanjager Mentale Veerkracht Veiligheidsregio Fryslân, bezochten de bijeenkomst in Drachten. Beiden benadrukken het belang van het thema mentale weerbaarheid. “In het werkveld van de brandweer en crisisbeheersing wordt veel gevraagd van mensen, niet alleen fysiek maar juist ook mentaal”, zegt Jimmy. “Goede mentale weerbaarheid helpt om beter om te gaan met stress, heftige gebeurtenissen te verwerken en duurzaam inzetbaar te blijven. Uiteindelijk draagt het ook bij aan betere besluitvorming en veiligheid tijdens incidenten.”

Openheid en veiligheid

Judith wijst op de breedte van het thema. “Mentale weerbaarheid is gericht op het voorkomen van uitval van collega’s. In mijn beleving speelt dat niet alleen na afloop van een heftig incident. Het gaat om de zorg voor jezelf en voor elkaar. Wat speelt er binnen jouw ploeg? Hoe zit iemand op de wagen? Privéaangelegenheden als een scheiding of pittige mantelzorg hebben daar bijvoorbeeld ook invloed op. Het is goed als je daar in openheid en veiligheid met elkaar over kunt praten. Mentale weerbaarheid is niet iets voor erbij, het is onderdeel van onze professionaliteit en vakbekwaamheid. Ik heb sterk het gevoel dat de tijd rijp is om hier meer aandacht aan te besteden.”

Dat het thema speelt, werd voor zowel Jimmy als Judith bevestigd tijdens de bijeenkomst in Drachten. Jimmy: “Mentale weerbaarheid is geen individueel thema, maar een organisatorische verantwoordelijkheid. Dat kwam duidelijk naar voren tijdens de sessie. Uit de gedeelde ervaringen bleek vooral dat er behoefte is aan praktische tools en een open cultuur, waarin dit onderwerp bespreekbaar is.” Judith: “Hoe brengen we dit thema naar de werkvloer, zonder dat het theoretisch en vaag blijft? Ik merkte dat dit vraagstuk ook in andere regio’s speelt. Het is een zoektocht naar een laagdrempelige aanpak, die goed aansluit op de praktijk.”

Flexibel

Naast een praktijkgerichte aanpak geeft Judith nog enkele kaders mee, waaraan een bijscholingstraject volgens haar zou moeten voldoen. “Het zou mooi zijn als zo’n traject flexibel is. Niet dat we over vijf jaar opnieuw vastlopen. Als blijkt dat er op het vlak van mentale weerbaarheid ook aandacht nodig is voor bijvoorbeeld slaapgewoontes of voeding, moet er ruimte zijn om dat eenvoudig toe te voegen. Een flexibele invulling per regio lijkt me ook goed. Dus een landelijke, uniforme module met de mogelijkheid om regionaal accenten te zetten. Ik ben gecharmeerd van de opzet van Onderwijs Onderweg om deze praktijkbehoeften op te halen. Het is een mooie gelegenheid om aan tafel te komen en invloed te hebben op de basis die nu wordt gelegd.”

Jimmy hoopt op blijvende aandacht voor het thema. “Het zou mooi zijn als dit project van Onderwijs Onderweg bijdraagt aan een cultuurverandering, waarin mentale weerbaarheid net zo vanzelfsprekend wordt als fysieke veiligheid. Nu merk ik nog vaak dat collega’s pas achteraf beseffen wat de impact van een heftig incident is geweest. Ook zie ik dat ze soms geneigd zijn om door te gaan zonder stil te staan bij wat iets met hen doet. Het helpt om eerder signalen te herkennen en problemen bespreekbaar te maken. Mentale weerbaarheid zou een vast onderdeel moeten zijn in alle fasen van opleiding en training, waarbij ook ruimte is voor reflectie en het delen van ervaringen. Het is een thema dat ons allemaal aangaat en waarbij we elkaar nodig hebben om stappen te zetten. Van de werkvloer tot het management.”

‘Hopelijk volgend jaar een mooi resultaat bereikt’

Alex van Schaik, projectleider Onderwijs Onderweg: “De bijeenkomsten in het land bieden gelegenheid om inhoudelijk over het werk van de brandweer en crisisbeheersing te praten. Je merkt dan gelijk hoeveel passie er bij de deelnemers aanwezig is. Ze hebben een goede kijk op waar de behoefte ligt en waardevolle tips die we mee kunnen nemen. De bijeenkomsten over mentale weerbaarheid waren niet overal drukbezocht, maar met de mensen die er waren heb ik wel een goed beeld kunnen krijgen. De conclusie is dat we er overal vrijwel hetzelfde tegenaan kijken. Mentale weerbaarheid krijgt steeds meer aandacht en we hebben hier in Nederland ook echt wel stappen in gezet.”

“De opbrengt van de bijeenkomsten gaan we combineren met input van andere deskundigen. Dit vatten we vervolgens samen tot ‘de vraag uit de beroepspraktijk’. Als we het daarover landelijk eens zijn, toetsen we of het kwalificatiedossier eventueel aangepast moet worden, zodat we het daarin borgen. Daarna zal de opbrengst als uitgangspunt dienen om de daadwerkelijk bijscholing te ontwikkelen door het NIPV en de opleidingsinstituten. Hopelijk hebben we dan volgend jaar een mooi resultaat bereikt met behulp van ieders inbreng.”