“Filosoof Hannah Arend beschrijft het onderwijs als een grote tafel, waaraan je met elkaar zit. Een volwassene legt iets op tafel, en daar voer je met elkaar een gesprek over. Dat geeft mooi weer waar wij als school voor staan. We zijn als school een minisamenleving. Er leven vandaag de dag veel grote vragen bij leerlingen over diversiteit, maatschappelijke spanningen en oorlog. Daarom is het zo belangrijk om met elkaar in gesprek te gaan. Daarboven hangt de vraag: waarom doe je de dingen zoals je ze doet in het onderwijs? Het onderwijs van nu is er vooral op gericht om leerlingen er zo efficiënt mogelijk doorheen te loodsen om zo min mogelijk uitval richting arbeidsmarkt te hebben. Dat betekent dus ook dat we in het onderwijs vroeg selecteren. Wij hebben als vernieuwingsschool ook niet de wijsheid in pacht, het blijft een zoektocht. Wat we wél weten is dat bijvoorbeeld de Citotoets bijdraagt aan kansenongelijkheid. En dat we onszelf te weinig de vraag stellen waarom we het onderwijs zo inrichten zoals we doen. Er is door de overheid gekozen voor een efficiënt schoolsysteem, maar dat heeft niet te maken met het waaróm – dat moet je als school zelf invullen. Er zijn veel weldenkende mensen in het onderwijs, en uit onderzoek is ook veel kennis beschikbaar. Maar om die ook echt in de praktijk na te leven, is nog een ander verhaal.
Onze school Klein Amsterdam komt voort uit de scholenwedstrijd van de gemeente Amsterdam die op zoek was naar ideeën over onderwijsvernieuwing. Wij kwamen als een van de winnaars uit de bus. Onze visie? Als we kinderen goed willen voorbereiden op de wereld van morgen, zal het onderwijs anders moeten worden ingericht. Alle kinderen worden nieuwsgierig en onderzoekend geboren en ontwikkelen zich op een natuurlijke manier in contact met de wereld om hen heen. Kinderen dingen ‘aanleren’, geïsoleerd achter gesloten schooldeuren, doet hen tekort. Klein Amsterdam zoekt nadrukkelijk de verbinding met de buitenwereld. Onze school biedt kinderen een veilige context van waaruit zij stap voor stap kennis maken met de wereld om hen heen. Zo leren kinderen niet alleen van de leerkracht, maar vooral ook door zelf ervaring op te doen, door zelf dingen te ontdekken en zich eigen te maken.
We hebben nog geen uitstroom en dus nog geen cijfers, maar wat we uit onderzoek weten is dat leerlingen van een vernieuwingsschool meer zelfvertrouwen hebben in nieuwe situaties.
“Het is interessant dat we het vaak hebben over hét onderwijs. Terwijl er geen school is die op de ander lijkt. De context, leraren, leerlingen, ouders en gebouwen zijn allemaal anders. De vraag zou wat mij betreft moeten zijn: wat heeft degene in mijn leslokaal nodig? Als ik in mijn klaslokaal een leerling zie die uit een taalarme omgeving komt, moet ik me daartoe verhouden als docent. En vervolgens is de vraag hoe ik daar cultuureducatie, of sport, aan kan verbinden. In de inspirerende TEDtalk van Rita Pearson gaat het over de connectie tussen leerling en leraar, de interactie die plaatsvindt in het klaslokaal. En over leiderschap van de docent en geloof in eigen kunnen van de leerling. Als de ontwikkeling breed wordt ingestoken en een leerling de kans krijgt van alles te ondernemen, groeit het geloof in eigen kunnen en is er de kans op talentontwikkeling groter. Cultuureducatie moet je zien als het vehicel om die ontwikkeling vorm te geven.
Hoe cultuureducatie kan bijdragen aan kansengelijkheid? Dat is een doorlopend proces. Ik denk dat het niet zinvol is om nieuwe structuren op te bouwen. Mijn advies is om aan te sluiten bij bestaande initiatieven. Kijk waar de voorwaartse bewegingen worden gemaakt. Waar zit de energie? Wie zegt ‘ik ga het anders doen, ik ga het fixen?’