Anders opleiden? Wat vinden manschappen zelf?

Onderwijs Onderweg onderzoekt of de manschappenopleiding moet worden herzien. Allereerst is de vraag uit de beroepspraktijk opgehaald. Prangende vraag daarbij is: Moeten we nog alleskunners opleiden óf kunnen we beter uit de voeten met een smallere basisopleiding aangevuld met specialismen? We staken ons licht op bij drie manschappen die hun basisopleiding recent hebben afgerond. Hoe hebben zij de huidige manschappenopleiding ervaren?

Kees van Laar, vrijwilliger kazerne Epe

‘Een incident volgt geen protocol’

“Ik heb altijd veel vrijwilligerswerk gedaan, maar de brandweer was gezien mijn werk onmogelijk. Dat veranderde een aantal jaar geleden. Ik heb me aangemeld en drie maanden stage gelopen op de kazerne. Het heeft daarna 1,5 jaar geduurd voordat ik met de opleiding kon beginnen. Ik wilde de dagopleiding doen, maar die werd steeds uitgesteld. Uiteindelijk heb ik toch maar de avondopleiding gevolgd. Het lange wachten ging niet ten koste van mijn enthousiasme en motivatie. De ploeg in Epe nam mij als aspirant overal in mee. Ik ben zelf ook iemand die honderdduizend vragen stelt. Voordat de opleiding begon had ik al een aardig volle rugzak. Dat was eigenlijk wel een voordeel.”

Verbaasd

“Tijdens de opleiding heb ik ervaren dat het brandweervak absoluut meer is dan alleen wat water op vuur gooien. De omvang van taken, de diversiteit aan klussen, de aanpak en de risico’s; ik was verbaasd dat er zoveel bij komt kijken. Te veel? Nee, dat niet. Een incident kan alle kanten opgaan en volgt geen protocol. Daar moet je goed op voorbereid zijn. Natuurlijk zijn er vaardigheden die ik in ons werkgebied niet snel zal gebruiken, zoals hefkussens, waterongevallen, gevaarlijke stoffen en spoorwegincidenten. Maar ik vind wel dat je daar kennis over moet hebben. Het is handig als je weet wat een HV precies komt doen na een ongeval met een vrachtwagen met gevaarlijke stoffen. En om te assisteren in andere werkgebieden of – zoals in onze regio – als vrijwilliger kazerneren bij de beroeps moet je breed zijn opgeleid.”

Met sprongen vooruit

“Een opleiding van twee jaar is best een lange zit. Tegen het einde snakte iedereen wel naar het examen. Toch vind ik niet dat de opleiding korter had gemoeten of opgeknipt in delen. Ik vond het prettig dat het aaneengesloten was, want de lesstof heeft allemaal met elkaar te maken. Als je dat gaat opknippen heeft dat in mijn ogen eerder nadelen dan voordelen. Het is goed dat je begint met brandbestrijding. Dan kun je als aspirant mee op uitruk. En het scheelde dat we een enorm leuke leergang hadden. Ik heb vooral genoten. De enige kritische noot die ik kan bedenken is dat ik misschien vaker realistisch had willen oefenen. Door die oefeningen gingen we als groep echt met sprongen vooruit. Maar misschien is dat een kwestie van te hoge kosten?”

Björn Sman, vrijwilliger kazerne Akersloot

‘Maak óók van de examens een leermoment’

“De start van mijn opleiding raakte in een stroomversnelling toen ik een opengevallen plek kon innemen terwijl de opleiding al was gestart. Ik moest daardoor enkele modules in de Elektrische Leeromgeving inhalen. Dat was even aanpoten, maar verder was het goed te doen. Ik had verwacht dat het misschien nog wel iets technischer zou zijn. Dat viel mee. Ik heb veel steun vanuit mijn kazerne gehad en mijn collega’s stimuleerden me om als aspirant mee te gaan op uitruk. Na de oefenavond op maandag en de opleidingsavond op dinsdag had ik het op woensdagochtend soms wel zwaar. Maar in algemeenheid vond ik het goed te combineren met mijn werk. De twee opleidingsjaren waren zo voorbij!”

Volwassen

“Inhoudelijk vond ik de opleiding van een goed niveau. Ik had echt het gevoel dat we met volwassen onderwijs bezig waren. In de uitrukken die ik inmiddels heb gehad, merk ik dat ik de basis van het brandweervak onder de knie heb. Ik heb dezelfde kennis als mijn ploegleden en veel dingen die we in de praktijk tegenkomen, heb ik al geoefend. Ik voel me zekerder in mijn handelen. Het was een bonus dat we instructeurs hadden met veel ervaring. Zij kwamen met goede praktijkverhalen en interessante casussen. Al miste ik soms nog iets méér diepgang in de aansluiting tussen de theoretische kennis en de praktijk.”

Dialoog

“Als belangrijk verbeterpunt van de opleiding zie ik de examinering. Ik vind de feedback na een examen weinig open. Je krijgt een beoordeling en daar moet je het mee doen. Ik zie meer in een dialoog, waarbij je als cursist kunt toelichten waarom je iets op een bepaalde manier hebt gedaan. Op die manier zijn de examens niet alleen een toetsings- maar óók een leermoment. Daarnaast vind ik dat de examens ook echt moeten gaan over de dingen die je in de praktijk gaat gebruiken. Er zijn vaardigheden die ik bij mijn kazerne niet snel nodig zal hebben, zoals incidenten met liften, hefkussens en staaldraad. Het is goed en interessant om daarover te leren, maar ze hoeven wat mij betreft niet terug te komen in de examens.”

Frank Deuring, vrijwilliger kazerne Nunspeet

‘Ik ben klaar voor de incidenten die we tegenkomen’

“In algemeenheid ben ik positief over de opleiding. De basis is goed met brandbestrijding, ademlucht lopen, THV en IBGS. Doordat je met brandbestrijding begint, kun je al opstappen bij 80 tot 90 procent van de uitrukken van jouw kazerne. Je wilt mee, ervaring opdoen. Niet dat je tijdens je examen dingen voor de eerste keer meemaakt. Ik had het geluk dat ik de theorie vrij snel oppikte, waardoor ik het niet als een belasting heb ervaren. Maar het meeste heb ik toch aan de praktijk gehad.”

Maatwerk per regio

“Over de vaardigheden in de opleiding, kun je discussiëren. Werken op hoogte en waterongevallen zal ik in de praktijk niet vaak gebruiken. Daar staat tegenover dat er geen specifieke aandacht is voor natuurbranden, een groot risico in onze regio. Dat kun je oplossen met maatwerkmodules per regio. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor zagen, dat erg kort wordt behandeld in de basisopleiding. Dat heb ik nu eigenlijk nog te weinig gedaan en zou ik in de praktijk aan een collega overlaten. Maar in het algemeen heb ik het gevoel dat ik klaar ben voor de incidenten die we tegenkomen. Het is belangrijk dat je goed bent opgeleid. Niet alleen voor je eigen veiligheid, maar ook die van je collega’s. Mensen op straat verwachten bovendien iets van je. Het lijkt me ongemakkelijk als je bepaalde handelingen niet mag verrichten. Dan denken omstanders toch: Wat sta je daar niets te doen?”

Lage druk

“Ondanks mijn positieve ervaring vind ik dat sommige aspecten van de basisopleiding slimmer en beter kunnen. We kregen les over lage druk, terwijl bijna de hele regio met O-bundels werkt. En ik vond dat er een groot verschil was tussen het niveau van de instructeurs. Wij hadden leergierige groep, die best inhoudelijk de diepte in wilde. Sommige instructeurs deelden ons enthousiasme niet en leerden ons meer een trucje aan. Kregen we als antwoord op een vraag: dat hoef je niet te weten, want dat krijg je niet tijdens het examen. Dat viel mij wel tegen. Het zou leuker en leerzamer zijn als je instructeurs hebt, die inhoudelijke vragen kunnen beantwoorden en met uitdagende scenario’s komen.”