Video: Stephan Bolderman, The Motion Content Company
Circulaire bouw heeft een groot aandeel in de transitie naar een circulaire economie en heeft als doel om de milieu-impact van de bouwketen te verminderen. Uit nationale cijfers blijkt dat de bouwketen verantwoordelijk is voor onder andere 50 procent van al het primaire grondstofgebruik en 35 procent van de totale CO₂-uitstoot in Nederland. In Leiden hebben we een grote verstedelijkingsopgave en daarom gaan we de komende jaren veel bouwen en de openbare ruimte opnieuw en klimaatadaptief inrichten. Hier gaat veel materiaal in- en uitstroom, en CO₂-uitstoot mee gepaard en dit benadrukt het belang van circulaire werkprincipes in de bouw. Hierin heeft de gemeente soms een bepalende rol, bijvoorbeeld als het gaat over eigen bouwprojecten en aanbestedingen.
Gemeente Leiden onderschrijft de nationale doelstelling, conform de Transitieagenda Bouw, om alle gemeentelijke bouwprojecten vanaf 2023 100 procent circulair uit te vragen, tenzij dat echt niet mogelijk is. Onze inzet op circulaire bouw is met name de milieu-impact van bouwactiviteiten te beperken en materiaal dat in de toekomst door sloopactiviteiten vrijkomt, hoogwaardig te herintroduceren.
In maart 2021 is project COR van start gegaan, samen met ruim zestig gemeentelijke collega’s. Van beheerder tot inkoper en van dataspecialist tot ontwerper, iedere relevante rol is betrokken om per gemeentelijk beheerdomein een circulaire routekaart op te stellen naar ‘100% circulair uitvragen in 2023’. Door deze aanpak kunnen we maatwerk bieden en verantwoordelijkheid creëren.
In oktober 2021 is project COR afgerond en inmiddels zijn de eerste resultaten zichtbaar. Zo zijn de eerste stappen gezet voor een vakgroep MilieuKostenIndicator, is er een monitoringsysteem in ontwikkeling, nemen deelnemers eigen initiatief zoals het oprichten van een Whatsappgroep voor materiaaluitwisseling en passen we circulariteit toe in lopende projecten. Voorbeelden daarvan zijn hergebruik van klinkers in het Lakenpark of het verlengen van de levensduur van het wegdek van de Churchilllaan. Ook is het eerste beleid hieruit gevormd, namelijk circulair sloopbeleid.
Project COR heeft geleid tot meer bewustwording en draagvlak voor circulaire bouw onder collega’s en legt de verantwoordelijkheid op de juiste plek in de organisatie en het proces.
Bekijk hier alle routekaarten!
In februari 2020 heeft gemeente Leiden het eerste circulaire beleid vastgesteld: het Nationaal Betonakkoord. Daarmee zegt zij toe om de milieu-impact van beton te verlagen. Het maken van nieuw beton uit nieuwe grondstoffen is namelijk erg milieuvervuilend en er gaat veel CO₂-uitstoot gepaard met de productie en het vervoer. Het Betonakkoord schrijft voor dat beton gedeeltelijk uit secundair materiaal moet bestaan en er dient rekening te worden gehouden met de milieu-impact. Aangezien 60 tot 80 procent van alle bouwwerken uit beton bestaan, is dit een grote duurzame stap binnen de bouw in Leiden.
In december 2021 is het circulaire sloopbeleid vastgesteld. Dit beleid schrijft voor dat alle gemeentelijk sloopprojecten op een circulaire manier uitgevoerd moeten worden. Circulair slopen is het zodanig slopen, deconstrueren en ruimte maken, dat materialen en componenten die vrijkomen weer in andere (bouw)projecten hoogwaardig worden hergebruikt. Zo vragen we niet alleen om duurzamer materiaal maar brengen we ook secundair materiaal terug in de kringloop. Leiden is de eerste gemeente in Nederland die dit op deze manier heeft vastgelegd in beleid, iets om trots op te zijn!
Naast een procesmatige transitie naar circulaire bouw is gemeente Leiden ook projectmatig aan de slag gegaan. In de afgelopen twee jaar zijn er tientallen projecten in de openbare ruimte aangegrepen om circulaire principes toe te passen. Zo hebben we een jonge brug uit Veenendaal een tweede leven gegeven in de Lammenschansdriehoek, hebben we een circulaire speeltuin in het Katoenpark gerealiseerd, hebben we prijswinnende bushokjes geplaatst en ligt er momenteel een Japanse steiger in het Blekerspark waarbij secundair en minder materiaal is gebruikt. Naast de openbare ruimte hebben we ook circulariteit weten te brengen in een aantal woning- en utiliteitsbouw projecten. Zo zijn er 25 appartementen op Brahmslaan 80 gerealiseerd door middel van houtbouw en is voor het indoorsportcentrum aan de Telderskade een stalen, losmaakbare constructie gebruikt en een materialenpaspoort opgesteld. Deze projecten zijn slechts een kleine greep uit de lijst met goede voorbeelden van circulaire bouw in Leiden.
Leiden wordt de komende jaren sterk verdicht. De ambities op duurzaamheid vragen daarbij om een andere werkwijze; hierin voorziet de City Deal. Zo kan Leiden een significante bijdrage leveren aan het verlagen van de milieu-impact van de bouwsector én de transitie naar een circulaire bouweconomie. Doel is een versnelling op beide opgaven.
Circulaire bouw is een nieuw thema bij de prestatieafspraken van 2020-2025. We vormen samen een lerend netwerk en vragen minstens één project per jaar per woningcorporatie uit, inclusief het thema circulair. In het verlengde hiervan zijn de vier Leidse woningcorporaties ook aangesloten bij de City Deal Circulair en Conceptueel Bouwen.
Gemeente Leiden is samen met een aantal regiogemeenten aangesloten bij het landelijke netwerk Cirkelstad onder de noemer Cirkelstadregio-071. Het afgelopen jaar is er onder andere gewerkt aan een circulaire productencatalogus voor GWW (grond-, weg- en waterbouw), die tot stand gekomen is door te oefenen met een praktijkcasus. Het doel van de samenwerking is om circulair bouwen toepasbaarder en toegankelijker te maken.
De kweektuin voor het Singelpark is veranderd in The Field; een tijdelijke plek waar beleidsmakers, bouwers en inwoners geïnformeerd, geïnspireerd en geactiveerd worden om circulaire stappen te zetten. Op het terrein staan vier bouwwerken die duurzaam, circulair, flexibel en demontabel gebouwd zijn. Dit is grotendeels gerealiseerd met hergebruikte materialen afkomstig uit de Leidse regio.
Sinds september 2020 zijn vier master- en twee bachelor studenten afgestudeerd bij gemeente Leiden op het thema circulaire bouw. Hiermee hebben zij een waardevolle bijdrage geleverd aan de kennisontwikkeling op het thema.
Om ervoor te zorgen dat gemeentelijke bouwprojecten steeds meer circulair uitgevraagd worden, is er afgelopen jaar onderzocht welke interne standaardstukken hiervoor aangepast zouden moeten worden. Veranderingen aan deze stukken worden doorgevoerd wanneer mogelijk, bijvoorbeeld in de standaard inkoopleidraad. Of bijvoorbeeld door circulaire tips toe te voegen in het Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte.
Op de vier duurzaamheidsthema's is er een afwegingskader opgesteld dat voor alle locaties in de stad prioriteiten aangeeft. Dit helpt projectmanagers, ontwikkelaars en woningcorporaties bij het maken van keuzes op het gebied van duurzaam bouwen. Daarmee voorkomen we stapeling van ambities en brengen we focus aan op basis van urgentie van duurzaamheidsvraagstukken.
In het kader van invoering van de Omgevingswet is er geoefend met de implementatie van het thema circulaire economie in het Omgevingsplan Leiden Zuidwest.
Als gemeente hebben we als doel om circulair bouwen meer in de praktijk toe te passen. Hiervoor is onderzocht wat de mogelijkheden zijn om een zogenaamd ‘materialenpaspoort’ toe te passen bij bouwprojecten waar de gemeente zelf opdrachtgever van is.
Een groep van 40 collega's heeft kennisgemaakt met de beginselen van DuboCalc tijdens een training. Deze ging over MKI (MilieuKostenIndicator) en het toepassen daarvan. Twee cursisten worden inmiddels opgeleid tot expert op dit gebied, zodat er concrete toepassing plaats gaat vinden in projecten.
‘Op weg naar een circulair Leiden’ is een uitgave van de gemeente Leiden, powered by ‘On The Spot’
Teksten: Gemeente Leiden
Eindredactie: Eric Went
Vormgeving en techniek: Loek Weijts
